Jak wyjaśnia dr Anna Janusz, ciąża pozamaciczna to poważny problem medyczny, który dotyczy ponad 2% ciężarnych. Stanowi ona główną przyczynę zgonów kobiet w pierwszym trymestrze ciąży, dlatego szybkie rozpoznanie i wdrożenie leczenia ma kluczowe znaczenie – zarówno dla zdrowia pacjentki, jak i zachowania jej płodności.
Mówimy o niej, gdy zagnieżdżenie zarodka następuje poza jamą macicy. Najczęściej (ok. 97% przypadków) lokalizuje się ona w jajowodzie. Znacznie rzadziej spotykamy ciążę w jajniku (ok. 0,2%), szyjce macicy (ok. 0,2%) lub w bliźnie po przebytym cięciu cesarskim (0,15% ciąż po CC). Możliwe są również lokalizacje w obrębie jamy brzusznej (1,4% przypadków).
Objawy bywają niespecyficzne – mogą wystąpić plamienia czy ból w podbrzuszu, jednak często choroba rozwija się bez wyraźnych sygnałów. Niekiedy pierwszym symptomem jest nagły, silny ból brzucha spowodowany krwotokiem wewnętrznym, który może prowadzić do wstrząsu. Ryzyko zwiększają m.in. przebyte stany zapalne miednicy mniejszej, operacje w jej obrębie (szczególnie jajowodów), procedury wspomaganego rozrodu, endometrioza czy wcześniejsza ciąża pozamaciczna. Trzeba jednak pamiętać, że może ona wystąpić także u kobiet bez żadnych czynników ryzyka. Dlatego każda pacjentka z wtórnym brakiem miesiączki wymaga dokładnej oceny ginekologicznej.
Rozpoznanie
Podstawą diagnostyki jest oznaczenie poziomu gonadotropiny kosmówkowej (β-hCG) we krwi oraz ultrasonografia dopochwowa, której dokładność jest wyższa niż badania przez powłoki brzuszne. W ciąży prawidłowej pęcherzyk ciążowy w jamie macicy pojawia się w USG dopochwowym, gdy poziom β-hCG osiąga wartość ok. 1 000-1 500 mIU/ml (około 4. tygodnia ciąży). Typowy jest także wzrost stężenia hormonu o 66-100% co 48 godzin, choć od tej reguły istnieją wyjątki – zarówno w ciążach mnogich, jak i w niektórych ciążach pozamacicznych.
Rozpoznanie ciąży ektopowej stawiamy, gdy przy stężeniu β-hCG ≥ 1 000-1 500 mIU/ml nie uwidaczniamy pęcherzyka ciążowego w jamie macicy. Nowoczesne techniki USG, takie jak obrazowanie 3D czy elastografia, mogą zwiększyć szansę uwidocznienia nieprawidłowej ciąży, choć nie zawsze jest to możliwe. Jeśli stan pacjentki jest stabilny, badanie powtarza się po 2-3 dniach. Brak zmian w obrazie USG przy rosnącym poziomie β-hCG potwierdza diagnozę.
Postępowanie
W części przypadków, gdy ciąża jest wcześnie wykryta, rozwija się w jajowodzie, jej rozmiar jest niewielki, a stężenie β-hCG przyrasta wolno, możliwa jest obserwacja (tzw. postawa wyczekująca). Skuteczność takiego postępowania w pierwszych stadiach wynosi ok. 20%. W większości sytuacji konieczne jest jednak leczenie. Może ono mieć charakter farmakologiczny lub operacyjny.
Leczenie farmakologiczne
Podstawowym lekiem jest metotreksat. Stosuje się go u pacjentek w dobrym stanie ogólnym, bez cech krwawienia wewnętrznego, z prawidłową funkcją wątroby, nerek i układu krążenia, przy stężeniu β-hCG < 10 000 mIU/ml oraz średnicy zmiany < 4 cm. Lek może być podany domięśniowo, doustnie lub miejscowo. Najczęściej wybiera się schemat jednodawkowy, którego skuteczność sięga 95%. Kontrola stężenia β-hCG odbywa się w 4. i 7. dobie po podaniu – spadek o ≥15% oznacza skuteczne leczenie. Do momentu potwierdzenia skuteczności konieczny jest nadzór szpitalny. W trakcie terapii należy unikać alkoholu i kwasu foliowego, a kolejną ciążę planować dopiero po 6 miesiącach.
Leczenie operacyjne
Jest wskazane w sytuacjach zaawansowanej ciąży pozamacicznej (β-hCG > 10 000 mIU/ml, zmiana > 4 cm), w ostrych stanach zagrożenia życia lub gdy leczenie farmakologiczne jest przeciwwskazane. Preferowaną metodą jest laparoskopia, pozwalająca na zachowanie zajętego narządu, szybszy powrót do zdrowia (już po kilku godzinach od zabiegu) i dokładniejszą ocenę tkanek dzięki powiększeniu obrazu. Metoda klasyczna (laparotomia) jest zarezerwowana dla przypadków, w których laparoskopia jest niemożliwa (np. wstrząs hipowolemiczny). Po leczeniu zachowawczym kontroluje się spadek β-hCG – brak odpowiedniej redukcji wymaga dodatkowej interwencji. Powikłania, takie jak krwawienie, infekcja czy uszkodzenie narządów miednicy, zdarzają się rzadko.
Podsumowanie
Ciąża pozamaciczna to stan, którego przebieg może być nieprzewidywalny. Dzięki nowoczesnym metodom diagnostycznym i skutecznemu leczeniu większość kobiet wraca do pełnego zdrowia, zachowując zdolność do zajścia w kolejną ciążę. Najważniejszym czynnikiem decydującym o powodzeniu terapii jest jednak szybka diagnoza – dlatego każda kobieta z zatrzymaniem miesiączki powinna zgłosić się do ginekologa już między 4. a 6. tygodniem ciąży.
Zabiegi w szpitalu Medfemina wykonują:
- lek. Anna Janusz,
- lek. Marek Kwiecień,
- dr n. med. Zofia Borowiec,
- dr n. med. Anna Kryza-Ottou,
- dr n. med. Marek Pochwałowski.
tel.: