Test na HPV – badanie na zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego
Czym jest wirus HPV?
HPV, czyli wirus brodawczaka ludzkiego (Human Papillomavirus), to jedna z najczęstszych infekcji przenoszonych drogą płciową. Szacuje się, że w ciągu życia z wirusem zetknie się nawet 80% aktywnych seksualnie kobiet i mężczyzn. Wirus przenosi się nie tylko drogą kontaktu seksualnego – żródłem jest zakażony człowiek; do zakażenia może dojść poprzez kontakt bezpośredni ze zmianami skórnymi lub na błonie śluzowej oraz drogą wertykalną w czasie porodu (ryzyko zakażenia niewielkie). Większość zakażeń przebiega bezobjawowo i ustępuje samoistnie, jednak w części przypadków obecność wirusa prowadzi do poważnych konsekwencji zdrowotnych. Wykazano związek zakażenia HPV z rozwojem nowotworów prącia, sromu, pochwy, odbytu, szyjki macicy oraz głowy i szyi (raki płaskonabłonkowe jamy ustnej, gardła, krtani, zatok przynosowych). Podejrzewa się, że HPV ma także udział w rozwoju raka płaskonabłonkowego przełyku i płuc. Wirus HPV występuje w ponad 150 odmianach, z czego kilkanaście uznaje się za tzw. wysokoonkogenne typy, czyli mające potencjał wywołania zmian nowotworowych. Do najgroźniejszych należą typy 16, 18, 31, 33 oraz 45. W >70% przypadków nowotworów związanych z zakażeniem HPV to typy 16 i 81.
Dlaczego warto wykonać test na HPV?
Zakażenie HPV często nie daje żadnych objawów, dlatego osoby zainfekowane nie są świadome nosicielstwa. Infekcja rozwija się zwykle 2-3 mies. od zakażenia, ale okres ten może wynosić od kilku tygodni do kilku lat dlatego tak trudno jest uchwycić początek infekcji. Wykonanie badania pozwala na wczesne wykrycie wirusa, jego dokładne zidentyfikowanie oraz ocenę ryzyka rozwoju chorób nowotworowych.
Test HPV HR umożliwia:
- wykrycie materiału genetycznego wirusa (DNA lub mRNA),
- określenie typu wirusa (nisko- lub wysokoonkogenny),
- zaplanowanie dalszej diagnostyki i profilaktyki.
Regularne badania w kierunku HPV to kluczowy element wczesnej profilaktyki raka szyjki macicy. Im szybciej zostanie wykryte zakażenie, tym większa szansa na całkowite wyleczenie i uniknięcie powikłań.
Nowe europejskie rekomendacje dotyczące profilaktyki i diagnostyki raka szyjki macicy
Od lipca 2025 roku w całej Europie obowiązują zaktualizowane rekomendacje dotyczące profilaktyki i diagnostyki raka szyjki macicy. Zgodnie z najnowszymi wytycznymi European Commission Initiative on Cervical Cancer (EC-CvC), podstawowym badaniem przesiewowym dla kobiet w wieku 25-65 lat powinien być test HPV HR, uzupełniony o cytologię o podłożu płynnym w przypadku dodatniego wyniku. Przy wyniku ujemnym statystycznie wyliczono, że ryzyko zachorowania na raka szyjki macicy w ciągu 5 lat jest niskie, dlatego kolejne badanie jest zalecane po 5 latach.
Badania wykazały, że test HPV jest znacznie bardziej czuły i skuteczny w wykrywaniu zmian przednowotworowych niż klasyczna cytologia. Umożliwia wcześniejsze wykrycie nieprawidłowości i wdrożenie leczenia zanim rozwinie się nowotwór. Cytologia, choć przez lata była podstawą profilaktyki, ustępuje miejsca dokładniejszej, nowoczesnej metodzie opartej na wykrywaniu wirusa brodawczaka ludzkiego (HPV).
Zakażenie HPV
Zakażenie HPV może prowadzić do powstania brodawek narządów płciowych (kłykcin kończystych) lub zmian przednowotworowych szyjki macicy. Z tego powodu badanie HPV zaleca się wszystkim kobietom po rozpoczęciu życia seksualnego, niezależnie od wieku. Objawy kliniczne HPV zależą od wielu czynników, w tym od typu wirusa, lokalizacji zakażenia i stanu układu odpornościowego pacjenta. Zakażenie często nie daje jawnych objawów. Zmiany chorobowe w zakażonej okolicy z reguły rosną powoli (szybciej u osób z niedoborem odporności). W blisko 90% przypadków dochodzi do samoistnego wyleczenia. U części zakażonych może występować świąd, a w zależności od lokalizacji zmian – trudności w oddawaniu moczu lub stolca, ból w trakcie stosunku seksualnego, chrypka.
Poszczególne typy HPV wykazują predylekcję do określonych okolic ciała i w związku z tym zmiany wywołane przez HPV podzielono na:
- skórne – występujące poza okolicą zewnętrznych narządów płciowych (brodawki),
- lokalizujące się w okolicy zewnętrznych narządów płciowych i odbytu lub w obrębie innych błon śluzowych (jamy ustnej i gardła, krtani).
Wymaz do badania pobierany jest z szyjki macicy przez lekarza ginekologa lub położną. Wykonanie testu jest bezbolesne i trwa zaledwie kilka minut.
Aby wynik badania był wiarygodny, należy:
- nie wykonywać testu w czasie miesiączki,
- powstrzymać się od współżycia na 24 godziny przed badaniem,
- nie stosować leków dopochwowych ani maści przez 48 godzin przed pobraniem próbki,
- unikać irygacji i intensywnej higieny intymnej w dniu badania.
Zakażenie wysokoonkogennymi typami HPV (szczególnie 16 i 18) stanowi główną przyczynę raka szyjki macicy – nowotworu, który co roku w Polsce diagnozowany jest u około 3 tysięcy kobiet. Niestety, połowa z nich umiera z powodu zbyt późnego wykrycia choroby. Dlatego regularne badania profilaktyczne (test HPV HR uzupełniony o cytologię o podłożu płynnym w przypadku dodatniego wyniku) są najskuteczniejszym sposobem wczesnego wykrycia zmian nowotworowych i uratowania życia.
tel.: