Trądzik odwrócony to przewlekła choroba zapalna skóry i tkanki podskórnej, najczęściej pojawiająca się w okolicach fałdów skórnych. Objawia się bolesnymi guzkami i zmianami podskórnymi, które mają tendencję do powstawania przetok oraz blizn.
Przyczyny choroby
Trądzik odwrócony powstaje na skutek zatkania mieszka włosowego (okluzji) i gromadzenia mas rogowych, co prowadzi do jego rozdęcia i pęknięcia. Zawartość mieszka, traktowana przez organizm jako ciało obce, wywołuje przewlekły stan zapalny i ropnie. Organizm próbuje usunąć tę treść, tworząc przetoki skórne, które z kolei ułatwiają infekcje, nasilając stan zapalny. Proces zapalny i przetoki prowadzą do włóknienia i bliznowacenia tkanek.
Choroba dotyka około 1 na 300 dorosłych w populacji europejskiej. Istnieją predyspozycje genetyczne – schorzenie bywa rodzinne. Czynniki hormonalne odgrywają rolę, ponieważ trądzik odwrócony zazwyczaj pojawia się po okresie pokwitania i częściowo ustępuje po menopauzie. Ryzyko zachorowania wzrasta u osób długo palących papierosy. Nadwaga i cukrzyca często współwystępują, choć ich bezpośredni wpływ jest dyskusyjny.
Objawy
Choroba rozpoczyna się najczęściej u młodych dorosłych. Na początku pojawiają się powierzchowne zapalenia mieszków włosowych, zaskórniki, grudki i krosty. Z czasem rozwijają się bolesne guzki i podskórne cysty, często układające się w pasma. W zaawansowanym stadium powstają ropnie zlewne i liczne przetoki. Najcięższe zmiany charakteryzują się rozległym bliznowaceniem oraz wydzieliną ropno-krwistą.
Leczenie
Jeśli metody zachowawcze zawodzą, wskazane jest leczenie chirurgiczne. Polega ono na radykalnym wycięciu wszystkich zmian wraz z marginesem zdrowych tkanek oraz zamknięciu powstałych ubytków za pomocą:
- gojenia samoistnego,
- zeszycia pierwotnego z plastyką miejscową,
- przeszczepów skóry.
Wycięcie w wąskim zakresie umożliwia zastosowanie prostszych metod rekonstrukcji i mniejszą ingerencję w codzienne życie pacjenta, skracając czas rekonwalescencji. Z kolei szerokie wycięcie z marginesem zdrowych tkanek zapewnia najwyższą skuteczność i minimalizuje ryzyko nawrotów. Decyzja o zakresie resekcji zależy od doświadczenia chirurga i oceny rozległości zmian, zarówno na podstawie badania fizykalnego, jak i objawów zgłaszanych przez pacjenta.
Najczęściej zaleca się wycięcie zmian wraz z tkanką podskórną i marginesem około 1 cm od widocznych granic. Niektórzy chirurdzy proponują usunięcie całej skóry owłosionej i przylegającej tkanki podskórnej (np. w obrębie dołów pachowych). Rzadziej wycina się również głębsze warstwy powięzi mięśniowych. Najczęściej stosuje się skalpel, choć możliwe są także elektroresekcja, ultradźwięki lub laser CO2.
Gojenie się ran po operacji
Rany po zabiegu można goić na różne sposoby:
- samoistnie (per secundam intentionem) – powierzchnię rany zabezpiecza się jałowymi lub nieprzywierającymi opatrunkami (np. gazą natłuszczoną wazeliną lub parafiną). Czas gojenia wynosi zwykle od 6 do 12 tygodni,
- zeszycie pierwotne – po odpowiednim przygotowaniu i napięciu brzegów rany,
- plastykę płatową lub przeszczepy skóry (najczęściej siatkowe przeszczepy skóry pośredniej grubości), które przyspieszają gojenie, choć niektórzy pacjenci wolą gojenie samoistne ze względu na brak konieczności unieruchomienia i mniejszy dyskomfort w miejscu pobrania przeszczepu.
Znieczulenie
Preferowanym sposobem znieczulenia jest tzw. znieczulenie tumescencyjne, polegające na podaniu dużych ilości rozcieńczonego środka znieczulającego (np. roztworu lidokainy wg Kleina z dodatkiem adrenaliny i dwuwęglanu sodu). Metoda ta zmniejsza krwawienie, zapewnia dłuższe działanie przeciwbólowe i jest bezpieczniejsza niż narkoza. Przy bardzo rozległych zmianach może być konieczne znieczulenie ogólne lub przewodowe.
Powikłania
Operacje mogą wiązać się z powikłaniami:
- wczesnymi: infekcje, krwawienia, zaburzenia gojenia, martwica przeszczepu lub płata, uszkodzenia nerwów lub splotu ramiennego, zakrzepy,
- późnymi: rozejście się rany, seroma (nagromadzenie płynu surowiczego), przykurcze bliznowate, blizny przerostowe lub keloidy, a także nawroty choroby.
Częstość zakażeń pooperacyjnych jest stosunkowo niska (~3,7%). Przykurcze w okolicy barku można korygować chirurgicznie (np. plastyką „Z”). Nawrót zmian jest najczęściej wynikiem zbyt wąskiego wycięcia lub postępu choroby w innych obszarach.
Zalecenia po operacji
Po zabiegu ważne jest:
- zaprzestanie palenia tytoniu,
- redukcja masy ciała u osób z nadwagą,
- codzienne kąpiele w środkach antyseptycznych,
- stosowanie terapii ruchowej i fizykoterapii w celu zapobiegania przykurczom.
W naszym szpitalu zabiegi przeprowadza dr hab. n. med. Andrzej Bieniek.
tel.: